در نوشته حاضر، غزلیات سعدی، در سطح زبانی، در سه مقوله آوایی، لغوی و نحوی، مورد دقت و بررسی قرار گرفته است؛ سطح آوایی شامل مسایل کلی مربوط به تلفظ می شود، مانند: تبدیل مصوت ها و صامت ها که اختصاص دارد به قاعده ابدال و حذف که شامل حذف صامت همزه، صامت میانی و پایانی و حذف یکجای صامت و مصوت و حذف «ی» میانجی می شود و عنوان هایی چون اسکان صامت متحرک و اسکان ضمیر و قاعده اماله نیز به همین مقوله اختصاص یافته، بسامد بالای گروهی از واژه ها و کاربرد برخی کلمات عربی به جای فارسی معمول، کاربرد لغات عربی، ساختن مصدر با «ی» مصدری در کلمات عربی در سطح لغوی جای گرفته و سطح نحوی غزلیات به ساخت های غیر متعارف و طرز جمله بندی و آنچه که مربوط به نحو زبان است، پرداخته و نیز بررسی ازمنه افعال، وجوه افعال، مصادر و اتصالات ضمیر در نقش های مختلف در اشعار و نیز وابسته های فعل و نحوه بکارگیری آن در ابیات هم در این مقوله مورد دقت و بررسی قرار گرفته است.

در بررسی پرونده شعر نو و شاعران آن در جریان تاریخ ادبی فارسی، می توان نقطه ای مشترک یافت و آن نقطه این است که قریب به اتفاق این شاعران برای خود سبک خاص یا زبان خاص داشته اند، یا در پی آن بودند که به آن دست یابند. فرخ تمیمی از شاعران کمتر شناخته شده شعر نیمایی یا آزاد است که پنج دفتر شعری از او به چاپ رسیده است. جستجو و یافتن سبک جدید و خاص برای شاعران نوپرداز، اصلی بوده که افراد به روش های مختلف در پی نیل به آن بوده اند و مقرون به صرفه ترین و حصولی ترین کار در این مسیر، شکستن اصول وزن و قافیه سنتی و نیز تاثیرپذیری این شاعران از حال و هوا، تجربه و تصاویر شعر فرنگی بوده است. امر مهم دیگری که این شاعران و تمیمی به آن دست زدند، این است که قواعد و معیارهای زبان معیار و فرهیخته را به عمد درهم ریخته و به هم زدند و غایت کارشان این شد که تا توانستند شعر خود را به زبان محاوره و عامیانه نزدیک کردند؛ به تعبیر بهتر، سبک و شیوه «شعر نویسی» آنها نزدیک کردن بیش از حد شعر خود به زبان عامیانه و درهم زدن اصول و قواعد زبان هنجار بوده است؛ این نوشتار با ذکر مصداق و شاهد مثال به نوسازی های تمیمی در حوزه های مختلف اسم، فعل، صفت و غیره می پردازد و برجستگی های زبانی و سبکی در شعر وی را تبیین می کند. روش تحقیق این مقاله، توصیفی و مقایسه ای است که مواد خود را به شیوه فیش نویسی و اسنادی جمع آورده است.

زمینه و هدف یکی از مباحث متداول در دستور زبان فارسی، مبحث «اتباع» است. میتوان گفت این موضوع از مواردی است که خارج از تسلط و اختیار زبانشناسان و کاملا با دخالت مستقیم مردم در زبان ایجاد میشود و قانون و قاعده آن نیز نه به انتخاب کارشناسی صورت گرفته و نه نظام و اسلوبی کلیشه ای، آن را ایجاد کرده است. مقاله حاضر پژوهشی برای شناخت روند شکلگیری و رواج اتباع در زبان و ادبیات فارسی بعنوان سبکی جدید در گفتار مردم است. در این تحقیق آثار ادبی پس از انقلاب مشروطه (که زمان اوجگیری و رواج اتباع است) مورد بررسی قرار گرفته و پس از مقایسه بکارگیری اتباع در سبک قدیم، تقسیمبندی تازه ای برای اتباع انجام و نامگذاری شده است؛ همچنین تاثیر احساس انسان در کاربرد اینگونه ترکیبها برای اولین بار بررسی شده و همراه با استخراج موارد اتباع در آثار نویسندگان و شاعران معاصر، نحوه شکلگیری و خلق این سبک زبانی و رواج آن بیان گردیده است. روش مطالعه روش تحقیق در این مقاله، توصیفی-تحلیلی و روش گردآوری اطلاعات، اسنادی (کتابخانه ای) است. یافته ها: اتباع پیش از آنکه یک نوع ترکیب در دستورزبان باشد، سبکی خاص در گفتار است که در عصر حاضر از زبان محاوره مردم وارد سبکهای زبانی و ادبی شده است. نتیجه گیری: تاثیرپذیری مردم از داستانها و مقاله های اجتماعی – خصوصا در دوره مشروطه که مردم بسیار در امور سیاست و خواندن مقاله ها و داستانهای آن روز شرکت داشتند-تاثیر زیادی بر رواج بکارگیری ترکیب مهمل داشته است و همچنین تاثیر زبان محاوره نیز بر این آثار متقابلا مشهود است. آثاری که زبان محاوره و نقل قول از زبان مردم کوچه و بازار را در متن خود داشته اند مانند: سیاحت نامه ابراهیم بیک، مقالات چرند و پرند دهخدا، آثار جمال زاده و دیگر نویسندگان، از ترکیبهای اتباعی خصوصا مهمل بهره بیشتری برده اند و نقش بسیاری در رواج این سبک زبانی داشته اند.

شهیار قنبری شاعر و هنرمندی روشنفکر، سازنده و ساختارشکن با نیم قرن کار و آفرینش بی وقفه و کوشا برای تازه تر شدن در ترانه و موسیقی است. از آنجا که تا کنون، بیشتر به جنبه ی موسیقایی ترانه پرداخته شده و متن ترانه ها کمتر مورد توجه بوده بررسی سبک ها و تحلیل ادبی متن ترانه، ضروری و دارای اهمیتی مضاعف است. در این مقاله با گردآوری داده ها به روش کتابخانه ای، سبک زبانی ترانه های شهیار قنبری در کتاب ترانه ی «دریا در من» و نیز با جستجو در کتابها و آرشیوهای موسیقی و دستیابی به تقریباً تمامی آثار منتشرشده از وی تا به حال، در سه سطح آوایی و لغوی و نحوی بررسی شده است. توجه ویژه به وزن و قافیه ی نو در بخش موسیقی بیرونی و فراوانی سجع و تجنیس و تکرار در بخش موسیقی درونی و ترکیب سازی های ماندگار در بخش لغوی و صرف کامل و صحیح افعال و جمله بندی بر طبق دستورزبان امروز و قصارنویسی و ایجاز در بخش نحوی از ویژگیهای سبک زبانی شهیار قنبری است. زبان وی ضمن رشد روزافزون به صورت نموداری خطی و صعودی در رعایت اصول که نشانگر دقت و مطالعات مستمر اوست، وی را صاحب سبکی نوین با کلامی صریح و جدی کرده است. نمونه های فراوان بدیع لفظی و هنجارشکنی آگاهانه و مثبت و رو به جلو و استفاده از زبانی بینابین و ملموس میان زبان رسمی و محاوره همراه با خلق ترکیبات بدیع و خودساخته برای عرضه ی محتوایی تازه از نکات برجسته در ترانه ی او هستند.

گلستان سعدی با وجود دارا بودن سجع و آمیختگی با آرایه های ادبی و بهره گیری از واژه ها و جملات و اشعار عربی، صاحب نثری ساده و موزون و شعری روان و درخور فهم همراه باشیرینی و عذوبت است.هر چند سبک گلستان در مجموع عراقی بشمار می آید و سعدی پا به پای دیگر شاعران و نویسندگان این سبک پیش رفته است، نشانه های بسیاری از مختصات سبک خراسانی در آن مشاهده میشود.سعدی با بهره بردن از این سبک، آثار خود را مطبوعتر ساخته است. معمولا سبکها در سه سطح زبانی، ادبی و فکری بررسی میشود. در این مقاله سعی کرده ایم گلستان را فقط در سطح زبانی سبک خراسانی در مختصات سه گانه آوایی، لغوی و نحوی بررسی نماییم.

زمینه و هدف: سبک، شیوه پرداخت یک متن ادبی است که شاخه های آن بر تنه زبان شکوفا شده اند. زبان یک متن، همان واژه هایی است که در کنار هم مینشینند و جمله ها و عبارتها را به وجود می آورند و این زبان، بیانگر اندیشه ها، احساسات، دیدگاه ها و باورهای نویسنده متن و شخصیت اوست. بررسیهای سبک شناسانه سه محور زبانی، ادبی و فکری را شامل میشوند. در این پژوهش به تحلیل ویژگیهای زبانی رمانهای عباس معروفی در سه لایه نحوی، واژگانی و آوایی پرداخته شده است. روش مطالعه: این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی، بر پایه مطالعات کتابخانه ای و با ذکر نمونه های برابر با مؤلفه های سبک شناسی انجام شده است. یافته ها: عباس معروفی نویسنده معاصر از شیوه نویسندگی ویژه ای برخوردار است. یافته های پژوهش نشان میدهد که معروفی زبان و عناصر زبانی را با توجه به ساختار، محتوا، فضا و شخصیتهای داستانها به کار میبرد. زبان داستانی عباس معروفی چه در زمینه واژه ها و چه در بافت کلام، زبانی زنده و ادبی است که لایه های اندیشگی و احساسی و عاطفی خود و جامعه را بخوبی به نمایش میگذارد. تمام عناصر زبانی در داستانهای معروفی نظامی منسجم دارند که این نظام زبانی او را در ردیف نویسندگان صاحب سبک قرار میدهد. نتیجه گیری: اصلیترین و مهمترین برجستگیهای زبانی در رمانهای عباس معروفی که سبک نگارش او را از دیگر نویسندگان متمایز میکند، تناسب زبان شخصیتهای داستانها با تیپهای شخصیتی آنها، کاربرد صفت و ارکان تشبیه پس از فعل، کاربرد واو در آغاز جمله ها و بندها، کاربرد فراوان افعال پیشوندی، آوردن افعال پیاپی، داشتن موتیفهای خاص زبانی، تکرار یک واژه یا جمله در سراسر داستانها با توجه به فضای روایت، گزینش و چینش واژه ها با توجه به بار عاطفی آنها و فضای داستانها است.

زمینه و هدف: کتاب «قصّه های مشدی گَلین خانم»، مجموع 110 قصّه از قصّه های عامه ی مردم ایران، اثر الول ساتن است. این قصّه ها با بنمایه های فرهنگی و ویژگیهای خاصّ زبانی در میان قصّه های عامیانه، اثری بی بدیل است که تاکنون درمورد ویژگیهای سبک زبانی این قصّه ها پژوهشی مستقل صورت نگرفته است. هدف این پژوهش، بررسی ویژگیهای سبک زبانی این قصّه ها در سه سطح آوایی، لغوی و نحوی است. روش مطالعه: روش مطالعه در این پژوهش توصیفی تحلیلی است. پس از مطالعه در حوزة نثر فارسی، فرهنگهای عامه، دستور زبان تاریخی و کتابهای سبک شناسی، مطالب استخراج و دسته بندی شدند. یافته ها: ویژگیهای زبانی قصه ها، کتاب را در حوزة سبک شناسی به اثری ارزشمند تبدیل کرده است. واژه های ترکی، فرنگی، ضرب المثلها، کنایات، باستانگرایی واژه ها، باستانگرایی نحوی، شیوة کاربرد افعال مرکب، فرایندهای واجی، عبارتهای فعلی به زبان گفتاری، هنجارگریزی دستوری، کاربرد ممیز، تکیه کلامها، شاخصها، تکرار، نوآوری واژگانی، مرکب اِتباعی، فعلهای آغازی، سوگندها، دشنامها و. . . در این قصه ها نمایان است. نتیجه گیری: با توجه به پیشینة زبان فارسی و با استفاده از واژه های کهنی که در گویشهای عامة مردم ایران وجود دارد، میتوان تا حدودی مشکلات واژه سازی و واژه گزینی زبان فارسی را حل نمود. همچنین میتوان به جای واژه های غیرفارسی که در زبان کاربرد دارند، از معادل آنها که در زبان عامه وجود دارد، استفاده کرد. این واژه ها میتوانند بعنوان پشتوانة زبان فارسی بشمار آیند و میتوان از این ظرفیت زبانی استفاده کرد. بعنوان نمونه، میتوان بجای کلمات مثانه (عربی)، مُعطّل (عربی) کردن، قلاب (عربی)، قابلمه (ترکی)، کُمد (فرانسوی)، باسکول (فرانسوی) به ترتیب از معادلهای فارسی آنها، آبگاه، لَنگ کردن، چَنگک، کُماجدان، گَنجه، بارکول و کلماتی از این دست که در این اثر وجود دارد، استفاده کرد.

یکی از مهمترین مباحث زبان شناسی است. «سبک های زبانی» (language styles) است. در یک جامعه زبانی، افراد بر اساس میزان رسمی بودن موقعیت مکالمه، میزان صمیمیت خود با مخاطب و میزان فاصله جایگاه اجتماعی خود از مخاطب، اشکالی کاربردی از زبان را به کار می برند که به «سبک زبانی» معروفند. هدف از نگارش مقاله این بوده است که سبک های متفاوت زبانی در فارسی امروزی مشخص شوند. یکی از دستاوردهای این پژوهش این است که چارچوبی روشن برای درنظر گرفتن تفاوت های سبکی در گردآوری و توصیف داده های زبانی در پژوهش ها مشخص می شود. همچنین به این طریق مبنایی برای ویرایش متون مختلف و نقد آثار ادبی در جنبه های مرتبط با سبک های زبانی گذارده می شود. پس از بررسی سبک های زبانی در فارسی و توصیف پیوستار سبکی برای آن، پنج سبک محترمانه (deferential)، رسمی (formal)، نیمه رسمی (semiformal)، محاوره ای (colloguial) و عامیانه (slangy) در زبان فارسی مشخص شده و مثال هایی از آثار ادبی برای این سبک ها ذکر شده است.

سبک شناسی شاخه ای از علم زبان شناسی است که کاربرد عمده آن در جنبه ادبی متون است. تغییر سبک یکی از ویژگی های برجسته در قرآن کریم است. از سبک شناسی چون ابزاری برای فهم ساختار و سبک قرآن استفاده می شود. در این پژوهش بر اساس تحلیل زبانی در سه سطح آوایی، واژگانی و دستوری سبک شناسی سوره واقعه بررسی می شود. ویژگی های زبانی ای در متن قرآن کریم وجود دارد که در سطوح مختلف زبانی سبب تغییر سبک در آیات می شود. ازجمله عناصری که بیشترین کارکرد را در سبک سازی سوره داشته است، به عنصر تکرار اشاره می شود. فن تکرار با کارکردهای مختلف در سطوح حروف، کلمات و جملات رخ داده است. همچنین عناصری مانند تضاد، سجع، جملات شرطی، جملات تعجبی، جملات اسمیه و جملات تعجبی احساس مخاطب را بر اساس هدف خاص هر آیه دگرگون می کند. تغییرات سبکی تحت تاثیر عوامل گوناگونی در سوره واقعه رخ داده است که از آن جمله به عوامل درون متنی و برون متنی مانند هم متن و بافت اشاره می شود. علاوه براین، تغییر سبک متناسب با معنا و اهداف آیات است و با به کار بردن ویژگی های زبانی و عناصر بلاغی، سبک سخن را بر اساس حال مخاطب و اهداف خاص آیات، دگرگون کرده است. تغییرات سبکی مانند التفات در شخص و عدد فعل، التفات در مخاطب کلام، تغییر در چینش و بسامد حروف، با تغییر در لحن و سبک آیات، سبب تناسب محتوا و سبک بیانی آیات شده است.